Met de invoering van de Wet Zeggenschap in de Zorg (WZiZ), als aanvulling op de WKKGZ, is in 2023 een belangrijke en noodzakelijke stap gezet richting structurele professionele invloed in zorgorganisaties. De wet geeft zorgprofessionals formeel recht op zeggenschap over zorginhoudelijk beleid en de kwaliteit van zorg: van de bestuurskamer tot de dagelijkse praktijk. Daarmee erkent de wet formeel wat al jaren duidelijk is: goede zorg kan niet zonder de stem van de professional. Het is dus geen vrijblijvende ambitie meer, maar een wettelijke opdracht.
Tegelijkertijd geldt: een wettelijke verankering op zichzelf verandert nog niets. Het echte verschil ontstaat in de dagelijkse praktijk: in de werkomgeving van zorgprofessionals én in de leefwereld van de patiënt. Daar moet de wet tot leven komen.
Met het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ) is een beweging ingezet om daadwerkelijk zeggenschap in de praktijk te effectueren. Door een jaarlijks kennisoverzicht, werkpakketten, bijeenkomsten, kennisclips en goede voorbeelden te delen, worden organisaties geholpen om zelf op een goede manier aan de slag te gaan. Ook begeleidt het LAZ zorgorganisaties die subsidie hebben ontvangen om zeggenschap te versterken.
De IGJ heeft professionele zeggenschap ook opgenomen in haar toezicht. Inspecteurs vragen tijdens reguliere toezichtbezoeken hoe zeggenschap in organisaties is geregeld en hoe deze in de praktijk werkt. Daarbij kijken zij niet alleen naar formele structuren, maar ook naar het daadwerkelijke effect: of professionals invloed ervaren op zorginhoudelijk beleid, hun beroepsuitoefening en besluitvorming binnen teams en afdelingen.
Daarnaast voert de IGJ sinds 2025 speciale bezoeken en pilots uit in onder andere ziekenhuizen en verpleeghuizen, waarin zeggenschap als centraal thema wordt onderzocht. In deze bezoeken spreekt de inspectie met zorgverleners, leidinggevenden, bestuurders en professionele raden om te beoordelen hoe zeggenschap is ingebed en gefaciliteerd. De IGJ benadrukt dat sinds de wetswijziging de invloed van zorgverleners op het primaire proces onderdeel is van “goede zorg” en roept organisaties op zeggenschap structureel te organiseren, mede in samenhang met het Landelijk Actieplan Zeggenschap.
De Monitor Zeggenschap heeft een belangrijke functie: het maakt zichtbaar hoe professionals hun zeggenschap daadwerkelijk ervaren. Niet op papier, maar in de dagelijkse realiteit. Het legt bloot waar zeggenschap goed van de grond komt en waar de praktijk achterblijft bij de ambitie van de wet.
De monitor bevraagt onder andere:
Dit is essentieel, want veel organisaties hebben wel structuren, maar professionals ervaren die lang niet altijd als effectief. De Monitor Zeggenschap helpt organisaties te zien waar de formele structuren geen daadwerkelijke professionele invloed opleveren en waar dus bijsturing nodig is. Leiden de ingezette initiatieven daadwerkelijk tot meer ervaren zeggenschap? Hoe ervaren de professionals in jouw organisatie de zeggenschap ten opzichte van andere organisaties in jouw branche? Waar doe je het al goed en waar is verbetering mogelijk?
De wet schrijft voor dát zorgverlenerszeggenschap moeten hebben, maar niet hóé dat moet worden ingericht. Dit geeftorganisaties ruimte, maar vraagt ook om bewust ontwerp: passende structuren,heldere mandaten en duidelijke routes in de organisatie.
Daar zit de crux: professionele zeggenschapfunctioneert alleen als structuur, cultuur en vaardigheden samen optrekken.
Hierbij is het van belang dat:
De vraag is niet meer of je iets moet metprofessionele zeggenschap, maar: wil je het gebruiken als hefboom voorbetere zorg en tevreden professionals?
De organisaties die de wet benaderen als eenkwaliteits- en ontwikkelkans zullen het verschil maken.
Professionele zeggenschap is een sleutel tot:
En het begint met het creëren van de juiste structuren, toegang tot informatie en het faciliteren van professionele ontwikkeling binnen zeggenschapsgremia. Daarbij staan wij vanuit Accuralis graag naast jullie.
Veel zorgorganisaties willen graag voldoen aan de wet, maar worstelen met vragen als: Welke structuur past bij onze organisatie? Hoe verhoudt een bestaande VVAR, VAR, VSB, PAR of Professionele Raad zich tot het nieuwe wettelijk kader? En hoe zorgen we dat de professional de weg kent in de organisatie
Wat kan Accuralis betekenen?
1. Inrichting van passendezeggenschapsstructuren
Accuralis begeleidt organisaties bij het ontwerpen én implementeren van zeggenschapsstructuren die passen bij de schaal, cultuur en ontwikkelfase van de organisatie.
Dat kan betekenen:
Een structuur is slechts een begin. Professionals moeten weten:
Accuralis begeleidt zeggenschapsgremia om hun rol stevig en professioneel te vervullen. Dit omvat onder andere:
We helpen organisaties om zeggenschap niet als een verplichting te zien, maar als eenkans om:
Zeggenschap is geen extra vergaderstructuur. Het is een manier van werken.
De kern van de Wet Zeggenschap in de Zorg is helder: professionele invloed is geen keuze meer, maar een randvoorwaarde voor goede zorg. Organisaties die de wet zien als kans in plaats van verplichting, zetten een stap vooruit richting betere besluitvorming, hogere kwaliteit en duurzaam medewerkersbehoud. De echte opdracht ligt in het creëren van een cultuur waarin professionals daadwerkelijk gehoord worden en hun expertise richting geeft aan beleid én praktijk. Hiervoor is een doordachte inrichting van zeggenschapsstructuren en een organisatie die bereid is om werkelijk samen te sturen, bij nodig. Dáár begint betekenisvolle zeggenschap.
.png)
